بازار و سرا ها

اطلاعات بازار و سرا ها

بازار و سرا ها

موقعيت ممتازقزوين از نظر جغرافيايي كه در محل ارتباط شمال - جنوب و شرق - غرب كشور بوده ، همواره باعث پويايي اقتصاد و گسترش بازرگاني در شهر شده و امكانات و تسهيلات مورد نياز خويش را نيز طلب مي‌كرده است . به همين جهت مشاهده مي كنيم در كنار فضاهاي متعدد تجاري در طراحي مجموعه بازار قزوين مراكز فرهنگي و مذهبي نظير مساجد و مدارس و مراكز خدماتي همچون آب انبار ها و گرمابه ها مورد توجه قرار گرفته و يك كل متوازن و همگن را فراهم ساخته است . اختصاص هر راسته از بازار به يك صنف كه هنوز هم باقي است و يك جاذبه گردشگري به شمار مي رود و ستايش ناصر خسرو از رونق و گستردگي بازار دوره سلجوقي شهر و توصيف حيرت آور شاردن از بازار عهد صفوي قزوين نشانگر فراواني سراها و تيمچه ها و مراكز داد و ستد شهر است . با اين كه مقدار زيادي از اين  بازارها دستخوش تخريب و ويراني گشته و اثري از آنها باقي نمانده هنوز مجموعه هاي زيبا و استواري در جاي جاي استان  وجود دارند كه روزگار پر رونق ديرين را به ياد مي آورند

مجموعه سعد السلطنه 

بزرگترين كاروانسراي سر پوشيده و مركز تجاري داخل شهري در ايران است كه با وسعتي افزون بر 6/2 هكتار توسط  باقر خان سعد السلطنه فرماندار قزوين در اواخر سلطنت ناصر الدين شاه قاجار ساخته شده و از سراهاي تودرتو و پيوسته به هم تشكيل گرديده است . حجره هايي كه در حياط ها واقع شده اند با ايوانچه هاي كاربندي شده نشانگر كمال زيبايي و سنجيدگي طرح مي باشند  كه محور هاي شرقي ـ غربي و شمالي ـ جنوبي بازار از آنها مي گذرند . محورهاي عمود بر هم در چهار سوق كاروانسرا به هم مي پيوندند و معماري مكتب قزوين در فضاهاي تجاري را به  شيوه اي بسيار زيبا و ماندگار به نمايش مي گذارند . بر فراز اين چهار سوق گنبدي بزرگ و در چهار طرف آن چهار نيم گنبد قرار دارد كه همگي داراي كار بندي و در اوج زيبايي هستند .  ورودي هاي متعدد و بلند ، حياط هاي وسيع ، بارانداز و شترخان بزرگ با بيش از يكصد ستون آجري  ، گرمابه ، هشتي هاي با شكوه و حجره هايي كه دور تا دور فضا هاي باز و در دالان هاي طول و دراز گسترده  و از تزئينات آجر تراش و كاشي برخوردارند اين مجموعه را به زيبايي تمام آراسته اند .

اطلاعات بازار و سرا ها

قيصريه

بازار نسبتا بزرگي است كه از شرق به غرب در شمال مسجد النبي گسترده شده و داراي چهار در است . درِ شرقي به سراي وزير و درِ غربي به چهار سوقي باز مي شود.  دو تيمچه دو طبقه سرپوشيده و سرباز در شمال و جنوب قيصريه قرار دارند كه به وسيله دو در با قيصريه مرتبط مي شوند  . طاق هاي آجري رفيع كه ازاستحكام و استواري بنا خبر مي دهند در امتداد يكديگر تكرار شده و مجموعه زيبايي را شكل داده اند. اين بازار از آثار شاخص دوره صفوي در قزوين است.

اطلاعات بازار و سرا ها

سراي وزير

در جنوب مجموعه سعدالسلطنه و مشرق قيصريه ، سرايي در دو طبقه وجود دارد كه به سراي وزير معروف است . هشتي بسيار محتشمي كه با كاربندي تزيين شده و حياط را به بازارچه وزير متصل مي كند ، زيبايي خاصي به اين سرا بخشيده است . در چهار طرف حياط حجره هايي در دوطبقه قرار دارند كه داراي لچك هاي طاقنما ي آراسته به كاشي هاي رنگين اند كه از نقش هاي جالب تشكيل شده اند. 

اطلاعات بازار و سرا ها

سراي رضوي ( شاه ) 

سراي رضوي با سه ورودي كه به قيصريه ، بازار وزير و بازار بزازها  مي پيوندد در دو طبقه ساخته شده و در جنوب قيصريه قرار دارد . اين سرا از آثار دوره صفويه است و شاردن به تفصيل به وصف آن پرداخته است

اطلاعات بازار و سرا ها

سراي حاج رضا 

اين سرا در دو طبقه با حياطي وسيع ساخته شده كه حجره هاي بازرگانان در چهار سوي آن گسترده است. هشتي بزرگي كه داراي گنبد با شكوه وبه سقف يزدي بندي شده و كاشي هاي رنگين آراسته است در جنوب غربي بنا قرار گرفته و به زيبايي حياط افزوده است

بازار سعديه یا بازار وزیر

اين راسته كه بازار وزير  نيز خوانده مي شود در غرب مجموعه سعد السلطنه قرار گرفته و در امتداد خيابان عبيد زاكاني بر گذري قديمي منطبق شده راسته اي ارگانيك را در ميان مجموعه هاي كاملا منتظم تشكيل داده است . اين بازار از خيابان آغاز شده و پس از عبور از جلو خان شرقي مسجد سلطاني به راسته درودگران مي پيوندد . در جبهه غربي اين بازار بخش ديگري از سراي سعـد السلطـنـه واقــع شــده كه شامل كاروانسراي بــهشتيان ، گرمـابه رضوي و مسجــد حاج ملا آقا مي شود

سراهاي ديگر

علاوه بر سراهاي ياد شده بايد از كـاروانــسراهاي درون شــهري گــلشن ، ضــرابـخانه ، پنبه ، گلشن مولوي ، سعد السلطنه جنوبي ، تيمچه سرباز ، تيمچه سر پوشيده ، كاروانسراي دالان دراز ، سراي حاج نقد علي ، حاج محمد و ... نام برد

كاروانسراها

ويژگي خاص جغرافيايي ، يكصد سال پايتختي ايران ، رونق بي ركود اقتصادي و .... سبب شده تا كاروان هاي تجاري از اقصي نقاط كشور به سوي قزوين مسافرت كنند و براي رفع نيازهاي آنان در راه هاي منتهي به شهر مراكز خدمات رفاهي ميان راهي احداث شود كه بعضي از آن ها اشاره مي رود :

كاروانسراي شاه عباسي آوج  

اين كاروانسرا كه با وسعت تقريبي 55×58 متر در وسط شهرآوج قرار دارد از جمله منزلگاه هايي است كه در مسير هاي اصلي كشور بناي آن به دستور شاه عباس آغاز شده و به سال 1040 قمري – روزگار پادشاهي شاه صفي – پايان يافته است . نماي خارجي ضلع شرقي كاروانسرا – كه ورودي اصلي در آن است – سر در بزرگي با قوس هفت و پنج در وسط و هفت غرفه در دو طرف آن به صورت طاقنماي تو گود دارد كه از آنها براي عرضه كالا هاي بازرگانان استفاده مي شده و حدود 5/1 متر از كف زمين بلند تر است . ورودي اصلي كه داراي دو سكو در هر طرف است به هشتي بزرگي مي پيوندد كه در هر طرفش سه غرفه ساخته اند . نماي داخلي كاروانسرا عبارت است از دو طاقنماي بلند شرقي و غربي كه در مقابلشان ايواني قرار دارد و پشت آنها اتاقي واقع شده است . در گوشــه هاي بنــا نيز چهار طاقنماي ديگر و پشت هر يك اطاقي وجود دارد . در دو ضلع شمالي و جنوبي هم جلوي اتاق ها شش طاقنما بر آورده اند كه دو طاقنما ي اول و آخر ، راهروي دسترسي به دهليزهاي طولاني پشت اتاق هاي چهارسوي كاروانسرا است كه كاربري بار انداز و اصطبل داشته اند .    از ويژگي هاي اين كاروانسرا وجود نيم برج هاي مخروطي شكل سنگي براي پشتيباني ديوارهاي خارجي ، ساخت قوس كليل و قوس بزرگ سر در ورودي و سكو هاي سراسري در راهرو هاي پشت  اتاق ها براي قرار دادن وسايل تجارتي و بار كاروانيان است . زلزله ويرانگر اول تير80 آوج آسيب هاي جدي به اين بنا وارد  ساخته است .

اطلاعات بازار و سرا ها

كاروانسراي شاه عباسي محمد آباد

، در 25 كيلومتري جنوب قزوين و در دل دشت وسيع بوئين زهرا كه روزگاري مسير پر تردد كاروان رو قزوين – اصفهان بود كاروانسراي بزرگي از عهد صفوي به جاي مانده كه از بيرون داراي طرحي پنج ضلعي و چهار برج مدور است . سر در ورودي – كه در ضلع جنوبي قرار دارد – با يك هشتي بزرگ كه گنبدي برفراز آن است به حياط ، دهليز ها،  اطاق ها و طاق نماهاي دور تا دور مي پيوندد . حياط داخل كاروانسرا به صورت مستطيلي 5/50 * 20/42 متر گسترده و بناهاي چهار جانبش از يك قرينه سازي كامل پيروي  نموده اند. در وسط هريك از جهات چهارگانه ، ايوان مرتفعي برآورده و در دو سوي  ايوان هاي شمالي و جنوبي پنج طاق نما و در دو طرف ايوان هاي شرقي و غربي شش طاق نما كه مجموعشان به 34 طاقنما مي رسد ساخته اند . در پشت غرفه‌هاي شمالي ، غربي و شرقي ، دالان يكپارچه اي به عرض 80/3 متر كشيده اند كه از چهار طاق نماي واقع در چهار گوشه حياط به آن راه مي يابد و احتمالا كاربري اصطبل داشته است.بناي كاروانسرا تمامي با آجر انجام شده و تنها در نماي داخل حياط يك رج سنگ در پي آن به كار رفته است .

اطلاعات بازار و سرا ها

كاروانسراي شاه عباسي هجيب      ( كيخسرو )

در مسير كاروان روي  قزوين  اصفهان و 48 كيلومتري جاده بوئين زهرا به ساوه كاروانسراي بزرگي قرار دارد كه به گزارش شاردن توسط زينب بيگم  مادر شاه عباس اول  با هزينه اي معادل چهار هزار تومان ساخته شده و با بناهاي الحاقي اش از جمله دو باغ ، دو آب انبار ، يك گرمابه و يك جويبار بهترين كاروانسراي ايران به شمار مي آمده است . مساحت 5850 متر مربع با 4000متر مربع زير بنا و 36 حجره از وسعت كم نظير اين كاروانسرا حكايت دارد .پلان كاروانسرا به صورت مربع بوده كه در تقاطع بيروني چهار ضلع آن برج هاي مدوري از سنگ و آجر بر آورده اند كه ارتفاع آنها نيم متر از سطح رخبام بالاتر است .سر در رفيع و با شكوه ورودي در ضلع غربي قرار دارد كه طرفين آن را دو طبقه ساخته و با طاقنماهاي جناغي تزيين كرده اند . هشتي ورودي كه داراي فضايي وسيع است با سقف گنبدي بزرگي پوشش يافته و از تزيينات كاربندي در دور تا دور پايه قوس گنبد آجري برخوردار است . در دو سوي هشتي اتاق هايي براي نگهبانان در نظر گرفته اند كه با راه پله اي به پشت بام راه مي يابند . حياط كاروانسرا كه به ابعاد تقريبي 40*43 متر گسترده داراي چهار ايوان است كه طاقنماهايي به ارتفاع 6 متر دارد و پشت آنها اتاق هاي بنا قرار گرفته كه مساحتشان از 9 تا 5/13 متر مربع متفاوت است . در مركز حياط بنايي آجري به شكل هشت ضلعي ساخته اند كه از دو چهار طاقي متصل به هم با قوس جناغي باز تشكيل شده و گنبدي عرقچيني با آجركاري زيبا دارد . اين بنا علاوه بر سرداب، كاربري هايي همچون رختشويخانه و  داشته است . در تمامي بناي كاروانسرا، پايه آن را بر سنگ قرار داده و بقيه اش را با آجر بالا برده اند . پشت اتاق ها و در چهار سوي كاروانسرا ، راهرويي سراسري با طاقنماهايي عميق به شكل طاق تويزه ساخته اند كه در طرفين داراي سكوهايي در ارتفاع تقريبي يك متر از كف مي باشد و به منظور بار انداز از آن استفاده مي شده و توسط اتاق هاي ميانجي به حياط راه داشته است . از ويژگي هاي اين كاروانسرا مي توان از حمام و آب انبار و باغ هاي آن كه براي تامين  هزينه هاي نگهداري كاروانسرا وقف شده بود، ارتفاع بسيار كم در گاه هاي ورودي حجره ها  كه به منظور ايمن داشتن مسافران از سرما و گرماي كويري و گردبادها و   توفان هاي نفس گير منطقه طراحي شده  و 16 طاقنما در قسمت بيروني ضلع جنوبي براي داد و ستد بازرگانان و استقرار نعلبندان ، پالاندوزان و فروشندگان ساز و برگ چهار پايان نام برد

اطلاعات بازار و سرا ها

كاروانسراهاي ديگر

كاروانسراي آراسنج در جاده بوئين زهرا – ساوه ؛كاروانسراي خرزان ؛ كاروانسراي قاقازان در راه قزوين – رشت و كاروانسراي پيچ بن در راه قزوين الموت – تنكابن از جمله ديگر كاروانسراهاي ميان راهي در استان قزوين مي باشند 


ادرس :‌قزوین - خیابان بلوارشمالی - کوچه 30 - شماره 24
+98 28 3333 2200